(33): “Những kẻ dối trá..”

Tuần qua người ta đang rầm rộ lên bởi cái chết của một quân nhân mới 6 tháng tuổi lính. Liệu có phải cậu này bị bắt nạt rồi tra tấn đến chết hay là chỉ là tự tử đơn thuần? Và nếu là tự tử thật thì đi lính tự tử vì cái gì? Đó dường như là thắc mắc, phỏng đoán và giả thuyết của rất nhiều người, trong đó chất chứa cả những luận điệu thù địch nữa. Cá nhân tôi nghĩ, với tình hình mạng xã hội và báo chí ở thời đại này, tất cả chúng ta đều nên có một vòng bảo vệ nhất định cho nhận thức của chính mình. Tôi có câu trả lời của riêng mình, nhưng xin phép không lạm bàn về chuyện quân đội, họ có một thế giới riêng của họ, không hề liên quan đến chúng tôi. Tuy nhiên, tôi sẽ viết qua loa về những điều liên quan đến hình sự mà có lẽ là sẽ giúp ích cho sự nhận thức đúng/sai của các bạn khi đọc những mẩu tin nhiều chữ và không mang tính chất thống kê trên cõi mạng kia. Thật mong chúng ta sẽ là những cư dân mạng có kỹ năng chắt lọc và hiểu chuyện, để những cái ác mãi mãi rời xa đời sống này. Tôi cũng chả bênh ai, mực lem ra thì càng lau càng bẩn.



Thế này, khi một sự việc được gọi là vụ án xảy ra, điều quan trọng nhất cần làm chính là phải bằng mọi cách bảo vệ hiện trường. Ngoài việc bảo vệ vật chứng thì việc bảo vệ hiện trường còn có một ý nghĩa nữa là phòng ngừa những thông tin từ hiện trường bị lọt ra ngoài gây ra những tác động tiêu cực, hay dở hơi hơn đó là những thuyết âm mưu gây khó khăn hơn cho việc phá án sau đó. Thường thì những lời đồn thổi lại dễ tin và dễ được lan truyền hơn những thông tin chính thống, bởi bản chất của những thông tin tạp nham đó hoàn toàn không có căn cứ lẫn trách nhiệm của người phát ngôn. Trong đó có rất nhiều câu hỏi vớ vẩn, rất khó đỡ thể hiện sự thiếu chuyên nghiệp của người hỏi nhưng độ hóng hớt lại quá cao. Xin tổng hợp vài câu hỏi mà tôi cũng hay được hỏi như sau để sau này các bạn nếu có ai hỏi cứ mạnh dạn mà giải thích cho họ hiểu, sợ đếch giề mà không nói?

“TẠI SAO NẠN NHÂN LẠI TỰ TỬ ?”

Câu hỏi này không những người không có chuyên môn mà ngay cả những người có chuyên môn nhất định nhưng ít được làm việc cũng hay hỏi. Thực ra công tác nghiên cứu hiện trường lẫn tử thi chỉ giải quyết được câu hỏi họ có tự sát hay không về mặt khoa học. Nhưng lý do họ tự sát hoàn toàn thì không ai có thể trả lời. Tâm lý con người thuộc dạng phức tạp nhất nên việc đoán được họ nghĩ gì trước khi thực hiện hành vi không phải là câu hỏi có mệnh đề đúng. Vậy nên mới có ở chuyện nghề (30), người nhà nạn nhân vì thúc ép, gây áp lực hoặc dùng từ ngữ mạnh lên nạn nhân khiến cho nạn nhân tự tử sau đó người nhà lại hối hận nói rằng “tôi không nghĩ nó lại nghĩ quẩn như vậy, tôi chỉ muốn tốt cho nó thôi. Đó thực sự là hiện trạng của các loại hình tự sát hiện nay. Các áp lực tâm lý và sức chịu đựng mỗi người mỗi khác. Do đó đừng nghĩ mình chịu được thì người khác cũng chịu được. Tâm lý bất định nhưng cái chết là tuyệt đối. Vấn đề này nảy sinh một thể loại án không thể giải quyết, một dạng bạo hành tâm lý vô hình trên những thứ bọc đường. Thế nên luôn có công tác tìm thư tuyệt mệnh của nạn nhân sau đó. Nhưng đó lại là câu chuyện khác.

“TẠI SAO NGƯỜI CHẾT NHƯ VẬY LẠI KHÔNG CÓ BIỂU HIỆN NHƯ NÀY ?”

Câu hỏi này thường được cư dân mạng đặt ra và nói thẳng luôn, không có câu trả lời nào thỏa mãn họ ngoại trừ câu trả lời họ đã “tự chuẩn bị” từ trước. Ví dụ nhẹ một vụ treo cổ, 99,69% họ sẽ hỏi tại sao không thè lưỡi, tại sao không xuất phân, nước tiểu, xuất tinh…? Hay một số bạn chứng kiến cảnh tương tự ở đâu đó và ngay sau đó suy ra bắt buộc vụ khác cũng phải như vậy. Đó là suy nghĩ theo lối mòn mà không dựa vào nền tảng. Điều này là sai lầm. Trong điều tra hình sự không bao giờ có tính chất bắc cầu, ngoài những dấu hiệu chính xác chỉ có thể xác định được thông qua giải phẫu tử thi hoặc thậm chí xem trên nền vi thể thì những dấu hiệu bên ngoài chỉ là tương đối, có khi có, có khi không. Ví dụ, treo cổ không xuất phân chẳng hạn. Nạn nhân không còn phân trong người thì lấy gì mà xuất?

“BỊ NHƯ VẬY SAO MÀ CHẾT ĐƯỢC ?”

Câu hỏi này khá cảm tính, thường đến từ các điều tra viên trên mạng và các nhà báo thích làm trẻ con. Mỗi người có mức chịu đựng khác nhau. Ví dụ có người khóc thét khi thấy kim hoặc thậm chí ngất xỉu, có người lại coi như không. Vì vậy đối với tác động từ bên ngoài, có người sẽ bị kích động đến mức bất tỉnh hay tử vong, có người vẫn cầm cự được. Vết thương nhỏ lên người yếu, có bệnh nền cũng có thể gây chết như thường. Giống như bệnh COVID hoặc tiêm vaccine COVID vậy, người yếu sẽ dễ bị tác động mạnh hơn người khỏe. Anh điên ở chuyện nghề (32) tôi mới viết đã khẳng định một điều gì đó vễ ngưỡng chịu đựng của con người, tận 2 hôm sau anh mới chết, tất cả các khám nghiệm, các luận điểm sinh lý học chỉ khẳng định được nguyên nhân dẫn đến cái chết của anh, chứ không thể giải thích được tại sao anh chịu đựng lâu đến vậy.

“KHÔNG TÌM THẤY DẤU VẾT ĐỒNG NGHĨA VỚI KHÔNG CÓ DẤU VẾT ?”

Sai lầm nghiêm trọng! Đây là quan niệm vô cùng sai lầm và không chuyên nghiệp một chút xíu nào. Tôi luôn phải gắt gỏng với bất kỳ điều tra viên nào làm việc cùng mình dám kết luận với tôi những điều mơ hồ thế này. Sự tồn tại của dấu vết phụ thuộc rất nhiều vào đủ mọi yếu tố từ môi trường, con người đến thời tiết khí hậu… Mọi vật luôn vận động sinh diệt thì dấu vết cũng thế và nó cũng có tuổi thọ nhất định (ít hơn người ta tưởng rất nhiều). Việc không tìm được dấu vết chỉ có thể khẳng định sự hạn chế nhất định về mặt khoa học tại thời điểm đó, không có ý nghĩa phủ định. Muốn phủ định điều đó phải dựa vào nhiều yếu tố khác nữa. Và một cơ quan điều tra không bao giờ dám tuyên bố một câu xanh rờn thế này đâu.



NHỮNG KẺ DỐI TRÁ

Xem phim, đọc truyện trinh thám thường gặp tình huống tất cả các nhân vật trong vụ án có lời khai rất khớp với nội dung câu chuyện. Tuy nhiên chỉ mỗi hung thủ là sẽ để lộ một điều gì đó, nói dối một chỗ nào đó và đó là sơ hở để nhân vật chính lần ra chân tướng. “Tìm ra kẻ nói dối” dường như là khuôn mẫu cho rất nhiều câu chuyện về đề tài phá án, giải đố như vậy. Về căn bản là cái kết nó sẽ có nhạc nền hay!

Nhưng thực tế thì sao?

Trí não con người là nơi vô cùng đặc biệt. Tự nó có thể đánh lừa nó, và đem thông tin đã lừa mình lại đi lừa người. Đôi khi, niềm tin nội tâm vào điều “không thật” mà trí não tạo ra lại lớn đến mức, bản thân người sở hữu không thể chấp nhận sự thật. Trí tưởng tượng khiến họ nghĩ đến những khả năng không thể, thêm thắt tình huống và đôi khi “nghĩ rằng” mình đã thấy điều đó xảy ra nhưng thực tế chỉ là lầm tưởng. Điều này không hẳn là nói dối. Trong một số tình huống, nó khá vô hại nhưng đối với lời khai nhân chứng, người biết việc, nó lại là một mớ bòng bong cần tháo gỡ từ từ.

Điều gì đọng lại sau khi chúng ta chứng kiến một vụ việc mới xảy ra? Bạn có nhớ được sếp bạn mặc áo màu gì trong cuộc họp lần trước, anh bạn đồng nghiệp mới ăn món gì trưa nay không? Mỗi người một cảm nhận khác nhau. Ví dụ như khi trông thấy một cô gái trẻ đẹp thoáng qua, có người chú ý vào trang sức đắt tiền, có người nhớ bộ đồ hàng hiệu, cũng có người chỉ để ý đến số đo ba vòng. Điều đó rất bình thường, không ai có thể nhớ hết tất cả những đặc điểm nếu không cố tình chú ý. Tuy nhiên, điều gì sẽ xảy ra khi trí nhớ mang máng được trí tưởng tượng “điền vào” những chi tiết không phù hợp? Lúc đó thì game không còn dễ như trong truyện hay trên phim ảnh nữa đâu.

Có một loại hình “nhân chứng” rất phiền phức trong các vụ án. Các nhân chứng này cái gì cũng biết nhưng thực ra cóc biết cái gì. Toàn là nghe kể lại, đoán bừa hoặc suy diễn mà ra. Qua lời của họ, câu chuyện trở thành tam sao thất bản và được thêu dệt thêm nhiều chi tiết không thực, có phần li kỳ hoặc hoang đường nào đó. Họ nói những điều họ tưởng là thật và tin mãnh liệt là sự thật để rồi biến những câu chuyện bên lề thành một đống rối bời huyền bí. Những “nhân chứng lắm mồm” này thực sự là một trở ngại cực lớn cho các điều tra viên nhưng lại là cái mỏ vàng của cánh báo chí thông tin mạng. Đã từng có vụ án, người ta khẳng định chắc nịch nạn nhân là nữ, có quan hệ yêu đương với đối tượng nhưng hóa ra lại là nam, giết nhau vì mâu thuẫn đơn thuần. Báo chí viết như đúng rồi khiến cơ quan công an phải tổ chức ngay một buổi họp báo đột xuất để thông cáo báo chí, trong khi vụ án đang rất được khẩn trương điều tra. Trí tưởng tượng bay xa nó ghê gớm như vậy đó.

Khác với cánh báo chí thích tin đồn thì các điều tra viên hình sự phải sàng lọc rất kỹ các lời khai, đối chiếu với thông tin đã được kiểm chứng, chứng cứ, dấu vết khách quan để đánh giá tính chính xác của nó. Trong một vụ án không chỉ có một nhân chứng giàu trí tưởng tượng mà thực ra có rất nhiều, việc tìm ra đâu là thông tin chính xác, đâu là lời ba hoa thật sự là công việc khó khăn đòi hỏi kinh nghiệm nghiệp vụ lâu dài. Trong quá trình đó, có thể chính đối tượng gây án trong vai trò nhân chứng sẽ để lộ một phần nào đó. Trí tưởng tượng cao đến đâu thì thuyết âm mưu và những kẻ ba hoa lại cao và nhiều đến đấy. Trong một vụ án thực tế, đôi khi đối tượng gây án dễ đối phó hơn những “nhân chứng” ngây thơ, chỉ nghe kể hoặc loáng thoáng thấy qua đã phán như đúng rồi.

Một vụ án thực tế luôn có một sự thật và hàng đống trí tưởng tượng xoay quanh. Sự tập trung cao độ và cảm tính trong nghiệp vụ của một cảnh sát hình sự sẽ luôn giúp ích trong những lúc thật giả lẫn lộn thế này.

Tạm thời thế đã, chúc cuối tuần vui vẻ !

1 bình luận về “(33): “Những kẻ dối trá..”

Add yours

  1. Mấy tuần rồi em không lướt fb, mà tin này tự nhiên khi nói chuyện điện thoại mẹ em lại kể với vẻ rất quan tâm. Em khá ngạc nhiên, nhưng mẹ em lại bảo cũng rất muốn biết vì sao cậu đó lại chết khi đi bộ đội? Rồi kể các giả thuyết của cư dân mạng cho em nghe. Em lắng nghe một hồi cho mẹ em thỏa cơn buôn chuyện rồi bảo: mẹ biết gì không, với tâm lý của mẹ và đa số người VN, thì chỉ 3 ngày sau vụ này sẽ rơi vào quên lãng thôi, không có gì phải lăn tăn cả.

    Thích

Nhận xét về Huyền Trần Hủy trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Create a website or blog at WordPress.com

Up ↑

Tạo trang web với WordPress
Tham gia
%d người thích bài này: